Η εορτή των Χριστουγέννων

Κατά τα πρώτα μεταχριστιανικά χρόνια οι χριστιανοί συνεόρταζαν τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνια στις 6 Ιανουαρίου. Όμως από τον 4ο αιώνα η εκκλησία διαχώρισε τις δύο εορτές και η γέννηση εορταζόταν πλέον στις 25 Δεκεμβρίου. Ο διαχωρισμός των προαναφερόμενων εορτών τεκμηριώνεται και μέσα από τα έργα της αρχαιότερης περιόδου της Χριστιανικής τέχνης, όπου συνήθως διαχωρίζεται η γέννηση από την προσκύνηση των μάγων (Καλοκύρης, 87). Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει πως οι Μάγοι δεν πήγαν σε φάτνη αλλά σε «οικία» και πως δεν προσκύνησαν βρέφος αλλά «παιδίον». Έτσι μπορεί να ερμηνευθεί και η διαταγή του Ηρώδη για την σφαγή όλων των παιδιών από δύο ετών και κάτω -και όχι μόνο τω νεογέννητων.

Πως θεσπίστηκε η ημέρα της 25ης Δεκεμβρίου ως η ημέρα των Χριστουγέννων;

Η θέσπιση της 25ης Δεκεμβρίου ως ημέρας των Χριστουγέννων βασίστηκε στην εορτή της 25ης Μαρτίου, εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Με βάση λοιπόν τον καθορισμό της κύησης, προέκυψε και η ημέρα της γέννησης, η οποία τοποθετήθηκε χρονικά μετά από εννέα μήνες.

Πότε θεσπίστηκε αυτή η ημερομηνία;

Ο Διαχωρισμός των Χριστουγέννων και των Θεοφανίων ξεκίνησε από την Δύση και στην συνέχεια υιοθετήθηκε και στην Ανατολή. Στην Ρώμη από το 335, στις 25 Δεκεμβρίου συνεόρταζαν την γέννηση του Χριστού, τον γάμο στην Κανά και την προσκύνηση των Μάγων με την σφαγή των νηπίων, σύμφωνα με τον Οπτάτο Μιλέβης (Saxer, 2347). Για πρώτη φορά η γιορτή βρίσκεται σε εορτολόγιο της Ρώμης που συντάχθηκε το 354 (Αναστασίου, 494). Από τους Ευσταθιανούς, οι οποίοι είχαν ιδιαίτερες επαφές με την Ρώμη, η γιορτή έγινε γνωστή στην Αντιόχεια. Ο Γρηγόριος ο Νανζιανζινός την κατέστησε γνωστή στην Κωνσταντινούπολη το 379 και την ίδια εποχή ο Γρηγόριος ο Νύσσης στην Καππαδοκία. Το 380-400 ο Αστέριος Αμασείας την εισήγαγε στον Πόντο. Το 432, ο Παύλος Εμέσης και το 433 ο Κύριλλος εισήγαγαν την εορτή στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ενώ στα Ιεροσόλυμα στα 439. Με εξαίρεση λοιπόν τους Αρμένιους, μέχρι το τέλος του 6ου αιώνα, η 25η Δεκεμβρίου είχε καθιερωθεί από την Δύση σε ολόκληρη την Ανατολή.

Που οφείλεται η καθιέρωση της συγκεκριμένης ημερομηνίας;

Η καθιέρωση της 25ης Δεκεμβρίου ως ημέρας της Γεννήσεως του Χριστού οφείλεται στην τάση της εκκλησίας να εκχριστιανίζει κάθε ειδωλολατρική εορτή, λατρεία ή συνήθεια. Η τάση λοιπόν αυτή εφαρμόστηκε και με την καθιέρωση της 25ης Δεκεμβρίου ως ημέρας των Χριστουγέννων, η οποία σχετίζεται με την αντικατάσταση της λατρείας του θεού Ηλίου από τον «Ήλιο της Δικαιοσύνης» (=Χριστός). Η 25η Μαρτίου, που θεωρείτο η ημέρα της εαρινής ισημερίας, ταυτίστηκε με την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Έτσι και η 25η Δεκεμβρίου, ημέρα που οι ειδωλολάτρες γιόρταζαν τα βουμάλια, δηλαδή την γενέθλια ημέρα του Θεού Ηλίου (Natalis Solis Invicti) στο χειμερινό ηλιοστάσιο, ταυτίστηκε από την εκκλησία για «ιερό σκοπό» με τα γενέθλια του Ήλιου της Δικαιοσύνης.

Πηγή: Ιστορικά Θέματα, 57, Δεκέμβριος 2006 (περιλαμβάνει βιβλιογραφία)