Ζούμε την κάθε στιγμή!

Μια ενδιαφέρουσα και άκρως φιλοσοφική βραδιά με καλεσμένο το συγγραφέα και ερευνητή Μάριο Βερέττα, πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Παρασκευής 14 Μαρτίου στο καφέ «Το Κύμα», στην παραλία της Καλαμάτας, που διοργάνωσαν από κοινού η Βιβλιοθήκη των Φίλων και ο Πολιτιστικός Αντίλογος. Σκοπός της εκδήλωσης αυτής ήταν μέσα από έναν γόνιμο και ειλικρινή διάλογο το κοινό να πλησιάσει και να εμβαθύνει στην επικούρεια φιλοσοφία. Παράλληλα, ο συγγραφέας είχε την ευκαιρία να παρουσιάσει ένα νέο πρωτότυπο περιοδικό με θέματα που αφορούν τόσο τον Επίκουρο όσο και την φιλοσοφία αυτού.

Ο Επίκουρος είναι αυτός του οποίου η φιλοσοφία σαν έρευνα και σαν τρόπος ζωής άφησε ανεξίτηλα σημάδια για περίπου εννέα αιώνες (3^ος π.Χ. 6^ος μ.Χ.) και στα έργα όλων των φιλοσόφων αναφέρεται με υπέρμετρο θαυμασμό, όπως ανέφερε κατά τον σύντομο προλογισμό του ο Δημήτριος Χελιδώνης. Η φιλοσοφία του Επίκουρου κέντρισε ακόμη και το ενδιαφέρον του Μαρξ, ο οποίος τον επέλεξε στην ανάπτυξη της πρώτης του επιστημονικής εργασίας. Όπως τόνισε ο κ. Χελιδώνης, «στην περίφημη επικούρεια φιλοσοφική σχολή, τον Κήπο, κυρίαρχο ρόλο έπαιζαν οι έχοντες παιδεία και θέληση για ζωή και όχι οι έχοντες κοινωνική θέση η βαλάντιο».

Από την πλευρά του ο συγγραφέας αναφερόμενος στην επικούρεια φιλοσοφική σχολή, είπε πως ήταν χώρος όπου «μαζεύονταν οι φίλοι για να φιλοσοφούν και προπάντων για να περνάνε ωραία», διότι όπως τόνισε η αρχή της επικούρειας φιλοσοφίας είναι «να ζούμε την κάθε στιγμή», εξηγώντας πως «τη στιγμή δεν την ζούμε ούτε εχθές αλλά ούτε και αύριο, την ζούμε τώρα». Διότι, η αρχή της επικούρειας φιλοσοφίας είναι να περνάμε καλά, να μην πονάμε και να μην είμαστε ταραγμένοι. Στάση ζωής που αποτελεί και τον ορισμό της «επικούρειας ηδονής».

Στον επίκουρο αξίζει να σημειωθεί πως οι γυναίκες είναι ευπρόσδεκτες και μάλιστα από οποιαδήποτε προέλευση, ακόμη και ετέρες, έχοντας πολλές φιλοσόφους γυναίκες των οποίων δυστυχώς δεν σώθηκαν τα έργα τους. Ο Επίκουρος είναι ο πρώτος που καταργεί την δουλεία και είναι υπέρ της ισότητας των γυναικών.

Αναφερόμενος στο νέο περιοδικό που εκδίδει ο ίδιος, επισήμανε πως είναι ανοιχτό σε κάθε άνθρωπο που υιοθετεί τις απόψεις του Επίκουρου καθώς και στον οποιοδήποτε θέλει να καταθέσει την συνεργασία του, μιας και είναι ένα περιοδικό διαλόγου, με απώτερο σκοπό την συζήτηση επάνω σε σχετικά θέματα.

Όσον αφορά τις καταστροφικές πυρκαγιές του περασμένου καλοκαιριού, ο κ. Βερέττας ανέφερε πως «δεν μπορεί η φιλοσοφία να μείνει αμέτοχη», λέγοντας χαρακτηριστικά πως, «δεν μπορεί οποιοσδήποτε ασχολείται με τη φιλοσοφία να μην μετέχει στον προβληματισμό και την αγανάκτηση για αυτά τα οικολογικά εγκλήματα που συντελούνται στην εποχή μας».

“Όσο ζούμε δεν υπάρχει θάνατος,
και όταν επέλθει ο θάνατος δεν ζούμε”.

Σύμφωνα με τον κ. Βερέττα, τα τέσσερα πράγματα που αναφέρει ο Επίκουρος ώστε ο άνθρωπος να έχεις μία ευτυχισμένη ζωή είναι: να μην φοβάται τον θάνατο, να μην φοβάται τους θεούς, να αντέχει εύκολα τον πόνο και τέλος η γνώση πως η πραγματική αξία για την ζωή αποκτιέται πολύ εύκολα. Όπως τόνισε, το σημαντικότερο αγαθό για την επικούρεια φιλοσοφία δεν είναι η σωτηρία αλλά η φιλία, η χαρά δηλαδή του να συναντάς πρόσωπα που αγαπάς.

Αναφερόμενος στην φυσική του Επίκουρου, ο κ. Βερέττας είπε πως «ο Επίκουρος μας δίδαξε τι είναι η φύση, και όταν ξέρουμε τι είναι η φύση ξέρουμε τι είμαστε και εμείς», στοιχείο που όχι μόνο μας απαλλάσσει από τον φόβο αλλά μας επιτρέπει να ζούμε και σε αρμονία με την φύση.

Είπε χαρακτηριστικά: «Δεν είμαστε απόγονοι κάποιου μυθικού Αδάμ, Αβραάμ, Ισαάκ, αλλά γνωρίζουμε πολύ καλά ότι είμαστε σμήνη ατόμων, γνωρίζοντας ότι τα άτομα είναι κενό, πυρήνας και ηλεκτρόνια. [...] Ο Επίκουρος δεν συνέλαβε την έννοια των ατόμων, μιας και την είχε συλλάβει ήδη ο Δημόκριτος. Όμως στην εποχή του Επίκουρου είχε παραμεριστεί ο Δημόκριτος και ο Επίκουρος όχι μόνο την επανέφερε αλλά την ανέπτυξε ακόμη περισσότερο, μιλώντας ακόμη και για την περιδίνηση (spin, περιπάλαξις στην αρχαία ελληνική που σημαίνει παλμική κίνηση) των ατόμων».

Τέλος, ο κ. Βερέττας αναφέρθηκε τόσο στους πολύτιμους παπύρους που βρέθηκαν στην αρχαία Ηράκλεια της Ιταλίας και αφορούν στην πλειοψηφία τους κείμενα του Επίκουρου όσο και στον φιλόσοφο και ποιητή Φιλόδημο (110 π.Χ.-35 π.Χ.), ο οποίος δίδαξε επικούρεια φιλοσοφία στη Ρώμη.

Ακολούθησε συζήτηση με ερωτήσεις από το κοινό που αφορούσαν μεταξύ άλλων την έννοια της φιλοσοφίας με την επικούρεια οπτική, την ερμηνεία της γνωστής φράσης του Επίκουρου «λάθε βιώσας», την ελληνική παιδεία, την εξαφάνιση του αρχαίο-ελληνικού πνεύματος μετά την ρωμαίο-βυζαντινή κατάκτηση και την τουρκοκρατία κ.α. Η συζήτηση διήρκεσε συνολικά δυόμισι ώρες και ο κ. Βερέττας υποσχέθηκε πως σύντομα θα ξαναεπισκεφτεί την πόλη της Καλαμάτας για μια ποιο εις βάθος συζήτηση γύρω από τον Επίκουρο και την φιλοσοφία του.

Ρεπορτάζ: nespa-theories
(δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Κήπος του Επίκουρου τεύχος 4″)

Συνέντευξη στον χρήστη Penelope…

Συνέντευξη στον χρήστη Penelope την Κυριακή 8 Ιουλίου 2007.

01. Έχω διαβάσει αρκετά άρθρα σας στο διαδίκτυο και παρότι δεν συμφωνώ απόλυτα με τις απόψεις σας, τα βρίσκω ενδιαφέροντα. Εγώ προσωπικά πιστεύω στον Θεό. Από όσα διάβασα εσείς δεν αναγνωρίζεται πως ο Θεός υπάρχει πραγματικά, αληθεύει αυτό;

Πράγματι, είμαι ένας άθεος. Αλλά αυτό δεν αποτελεί μειονέκτημα κάποιου. Μη ξεχνάτε πως κι εσείς είστε ένας άθεος, δεδομένου ότι δεν πιστεύεται ούτε στον Δία, ούτε στον Απόλλωνα, ούτε στο Όσιρη, ούτε στον Ρα. Ε, εγώ απλά δεν πιστεύω σε έναν ακόμη θεό. Τίποτε περισσότερο.

02. Ως γνωστόν όλοι οι άνθρωποι, είτε πιστεύουν είτε όχι, αντιλαμβάνονται κάπως την έννοια του Θεού. Πως αντιλαμβάνεσθε εσείς τον Θεό;

Έχω πει και παλαιότερα: Όπως ο άγνωστος x σε μια εξίσωση, αν και υποδηλώνει έναν αριθμό, μέχρι να αποκαλυφτεί η τιμή του, αποκαλείται ως x. Παρόμοια και ο Θεός, θα υπάρχει μέχρι να αποκαλυφτεί το μυστικό της ζωής. Διότι πίσω από κάθε μεγάλο ερώτημα κρύβεται η φύση. Μια ζωή ολόκληρη δεν επαρκεί ώστε ο άνθρωπος να την ανακαλύψει.

03. Για πολλούς όμως η πίστη στον Θεό φέρνει ευτυχία. Υπάρχει ευτυχία σε έναν που δηλώνει άθεος;

Δεν υπάρχει απόλυτη ευτυχία για τον άνθρωπο, διότι η ευτυχία για τον άνθρωπο είναι ένας στόχος δίχως όριο. Η επίτευξή της είναι άπιαστο όνειρο. Αν πεις όμως πως είμαι ευτυχισμένος, τότε πραγματικά θα νιώσεις ευτυχισμένος.

04. Απόλυτη απάντηση όμως από την επιστήμη δεν υπάρχει όσο αφορά την ανυπαρξία ή όχι του Θεού.

Φυσικά και δεν υπάρχει. Αν η βάση μιας ρίζας είναι 0 η λύση είναι αδύνατη.

05. Έξυπνο. Δηλαδή δεν υπάρχει απόδειξη ότι ο Θεός δεν υπάρχει;

Πως είναι δυνατό να υπάρχει απόδειξη για μια έννοια που δεν υπάρχει, εφόσον ο Θεός είναι άυλος, είναι πνεύμα, όπως λένε και οι χριστιανοί. Αν υπήρχε ο Θεός, δεν θα υπήρχαν τόσες θρησκείες ανά τον κόσμο, αλλά μία οικουμενική. Παρόλα αυτά βλέπεται πως υπάρχουν διάφοροι θεοί ανάλογα με τις ανάγκες μας, ανάλογα με τις φιλοσοφίες και τις παραδόσεις μας.

06. Στον κόσμο υπάρχουν εκατομμύρια πιστοί. Οι άθεοι ως γνωστόν αποτελούν την μειοψηφία. Πιστεύει όλος αυτός ο κόσμος στον Θεό άσκοπα;

Άσκοπα. Δεν θα χρησιμοποιούσα αυτήν την λέξη. Απλά δεν είναι έτοιμοι. Πάρτε ως παράδειγμα τους αρχαίους έλληνες. Θα μπορούσε κανείς να τους κατηγορήσει ότι πιστεύανε σε ανύπαρκτους θεούς; Όλοι σήμερα θαυμάζουμε τον Παρθενώνα, γνωρίζοντας παράλληλα ότι για τους προγόνους μας ήταν ένας ιερός ναός. Κανείς δεν λέει πως χτίστηκε άσκοπα.

07. Θα προσπαθούσατε ποτέ να μεταπείσετε έναν χριστιανό να γυρίσει προς την αθεΐα;

Στόχος μου δεν είναι να μεταπείσω κάποιον. Η ζωή μπορεί να παρομοιαστεί με ένα ποδήλατο και ο Θεός με τις βοηθητικές ρόδες. Στην αρχή μαθαίνεις να οδηγάς με δύο βοηθητικές ρόδες, καθώς όμως αρχίζεις να μαθαίνεις να οδηγάς, συνειδητοποιείς πως μπορείς και με μία και μετά λες: «μπορώ και χωρίς αυτές».

08. Ποια βήματα ακολουθήσατε εσείς για να γίνεται άθεος;

Ο δρόμος προς την αθεΐα κατά την γνώμη μου είναι ο δυσκολότερος που υπάρχει. Απόδειξη, οι λιγοστοί άθεοι που υπάρχουν σήμερα ανά τον κόσμο εν συγκρίσει πάντα με τους θεϊστές. Για να γίνεις άθεος πρέπει να πείσεις τον εαυτό σου με αποδείξεις ότι αυτό που πίστευες πριν ήταν λάθος. Θα πρέπει να είσαι σε ετοιμότητα ανά πάσα στιγμή ώστε να αναθεωρήσεις τις απόψεις σου. Δυστυχώς οι περισσότεροι άνθρωποι δύσκολα αναγνωρίζουν λάθη στον εαυτό τους.

09. Δεν μου δώσατε όμως μια σαφή απάντηση.

Εντάξει. Κανείς δεν γεννιέται άθεος, δεδομένου ότι ανατρέφεται από τους γονείς του να πιστεύει σε κάποιον Θεό. Η γνώση όμως πάνω στην θρησκεία του καθώς επίσης και οι αντίθετες φωνές αυτής, θα πρέπει να ωθήσουν κάποιον να βρει την πραγματική αλήθεια. Νομίζω ότι η λέξη κλειδί στο να γίνει κανείς άθεος είναι η γνώση.

10. Δηλαδή αν αύριο παρουσιαζόταν μια αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι ο Θεός υπάρχει, θα σας άλλαζε από άθεο σε θεϊστή;

Αν όντως ήταν αδιαμφισβήτητη, ναι. Αλλά δεν νομίζω ότι θα υπάρξει τέτοια περίπτωση. Διότι αν υπήρχε μία τέτοια περίπτωση ο κόσμος μας θα ήταν τελείως διαφορετικός.

11. Σέβεστε τον Θεό των χριστιανών;

Όπως σέβομαι τους Θεούς των αρχαίων ελλήνων και δεν τους επικρίνω, παρόμοια σέβομαι και τον Θεό των χριστιανών. Καταλαβαίνω την ανάγκη τους. Άλλωστε κι εγώ γαλουχήθηκα χριστιανός από μικρός.

12. Πολλοί θεωρούν πως η αγάπη είναι το οχυρό της θρησκείας. Ποιο είναι κατά την γνώμη σας το καλύτερο οχυρό της θρησκείας;

Προσωπικά πιστεύω πως το καλύτερο οχυρό στην θρησκεία είναι ο θάνατος, ο φόβος του ότι δεν θα υπάρχω. Το άγνωστο.

13. Αντιλαμβάνομαι πως δεν πιστεύεται και σε μεταφυσικά φαινόμενα.

Δεν υπάρχουν μεταφυσικά φαινόμενα αλλά φυσικά φαινόμενα που δεν έχουν εξηγηθεί ακόμη. Η επιστήμη είναι αυτή που θα εξηγήσει αυτά τα φαινόμενα στο μέλλον.

14. Τι θα λέγατε στους ανθρώπους που θεωρούν τον Θεό ως Πατέρα τους;

Ένα παιδί έχει ανάγκη τον Πατέρα του συνέχεια. Δεν έχει ανάγκη έναν αόρατο ο οποίος μιλάει μέσα από ένα βιβλίο εξαναγκάζοντας έτσι το παιδί του να αμφιβάλει ακόμη και για την ίδια του την ύπαρξη.

15. Αν το άγνωστο όπως είπατε είναι οχυρό της θρησκείας, ένας άθεος φοβάται τον θάνατο;

Ο Θάνατος είναι το αποκορύφωμα της ζωής. Αν το έργο της ζωής σου είναι φιλοσοφημένο, ο θάνατος θα έρθει τελείως φυσιολογικά. Ο άθεος απλά τον περιμένει.

16. Πολλοί κατηγορούν την θρησκεία ως υπαίτια των περισσοτέρων πολέμων. Είστε αυτής της άποψης;

Η αγάπη και ο πόλεμος είναι έμφυτα μέσα μας από την φύση. Αποτελούν το μυστικό της συνταγής που αποκαλούμε άνθρωπος. Είναι το μυστικό που κρύβεται πίσω από οτιδήποτε βρίσκεται γύρω μας.

17. Πως αντιλαμβάνεσθε το πρόσωπο του Ιησού; Θεωρείται πως είναι ένα φανταστικό πρόσωπο;

Πληροφορίες από την εποχή του Ιησού για τον ίδιο δεν έχουμε. Τα ευαγγέλια σε πολλά σημεία μας παρέχουν πληροφορίες οι οποίες έρχονται σε αντίφαση μεταξύ τους. Αυτό από μόνο του πιστοποιεί ότι τα ιερά κείμενα του χριστιανισμού γράφτηκαν αν όχι αιώνες, αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατό του. Όπως καταλαβαίνεται, ότι γνωρίζουμε για το πρόσωπο του Μεσσία προέρχεται από προφορικές αφηγήσεις, που πολλές φορές αλλοιώθηκαν από στόμα σε στόμα.

18. Μα από όσο γνωρίζω αρκετοί ιστορικοί έγραψαν για τον Ιησού.

Αυτό αληθεύει. Αλλά ίσως αυτό που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι είναι πως ο πρώτος ιστορικός που έγραψε για τον Ιησού, ήταν Ιουδαίος και γεννήθηκε αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατό του. Μην ξεχνάτε πως μετά τον θάνατο του Ιησού οι οπαδοί του πλήθαιναν. Και μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 περίπου μ.Χ. οι Ιουδαίοι σκορπίστηκαν σε ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο.

19. Δηλαδή ο Ιησούς είναι μύθος;

Μύθος σημαίνει μια φανταστική ιστορία η οποία βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός. Το πραγματικό γεγονός λοιπόν των ευαγγελίων, κατά την γνώμη μου, είναι ότι υπήρξε κάποτε κάποιος διδάσκαλος με το όνομα Ιησούς. Ένας κήρυκας ο οποίος προέβλεψε την καταστροφή και ο οποίος προσπάθησε να συνετίσει τους συμπατριώτες του.

20. Και ποιος ο λόγος τότε να διακηρύττει ότι ήταν υιός του Θεού;

Επαναστάτες υπήρχαν πολλοί στην εποχή του. Αλλά ποτέ η επανάσταση δεν είχε αποτέλεσμα. Ο λαός ήταν πάντα διχασμένος σε μικρότερες ομάδες. Το μόνο κοινό που είχαν οι φυλές του Ιούδα ήταν ο Θεός. Αυτόν λοιπόν χρησιμοποίησε κι ο Ιησούς για να τους κερδίσει.

21. Μα από όσο γνωρίζω υπήρχαν και άλλοι ψευδοπροφήτες που διακήρυτταν πως ήταν ο Μεσσίας.

Ναι, σωστά, αλλά εκείνοι οι άνθρωποι πιθανώς δεν συμβαδίζανε με τις διδαχές της θρησκείας τους. Για αυτό και δεν τους αναγνώρισε κανείς, παρά μόνον ελάχιστοι άνθρωποι.

22. Δηλαδή θέλετε να πείτε πως ο Ιησούς ήταν δάσκαλος μόνο για τους Ισραηλίτες;

Ακριβώς. Ουδέποτε ο Ιησούς δεν προσπάθησε, ούτε καν κήρυξε σε κοσμικούς. Όσα παραδείγματα αναφέρονται σε κοσμικούς, βλέπουμε τον Ιησού, στην αρχή κάθε ιστορίας από αυτές να δυσανασχετεί.

23. Να δυσανασχετεί;

Μάλιστα. Ο Ιησούς εξηγεί καθαρά πως δεν στάλθηκε για κανέναν άλλον παρά μόνον για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ.

24. Από όσα γνωρίζω η γέννηση του Ιησού προφητεύτηκε αιώνες πριν στην Βίβλο. Πως είναι δυνατό να είναι ένας μύθος;

Πολύ σωστά, στο βιβλίο του Μιχαία. Η προφητεία αυτή ήθελε την γέννηση του Μεσσία στην Βηθλεέμ και ήταν ιδιαίτερα γνωστή στα χρόνια εκείνα. Εφόσον τα ευαγγέλια γράφτηκαν πολύ καιρό μετά τον θάνατο του Ιησού, κανείς δεν γνώριζε τον ακριβή τόπο που γεννήθηκε. Οι μόνοι Ευαγγελιστές που μας δίνουν πληροφορίες για την γέννηση του Ιησού είναι ο Ματθαίος και ο Λουκάς. Ο ευαγγελιστής Ιωάννης αναφέρει μάλιστα πως οι πιστοί εκπλαγήκανε όταν μάθανε πως ο Ιησούς ερχόταν από την Γαλιλαία. Έτσι, οι δύο ευαγγελιστές προσπάθησαν να προσαρμόσουν την γέννηση του Ιησού με την προφητεία της Βίβλου. Φυσικά με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Και αυτό είναι το σημείο που πρέπει να εξετάσουμε. Ο Ματθαίος τοποθετεί εξαρχής την Μαρία και τον Ιωσήφ στη Βηθλεέμ, ενώ μετακομίζουν στην Ναζαρέτ πολύ καιρό μετά την γέννηση του Ιησού, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο που είχαν καταφύγει ώστε να γλιτώσουν από την σφαγή των νηπίων που διέταξε ο βασιλιάς Ηρώδης. Ο Λουκάς πάλι τοποθετεί την Μαρία και τον Ιωσήφ στην Ναζαρέτ και τους πηγαίνει στην Βηθλεέμ εξαιτίας μιας απογραφής που διέταξε ο αυτοκράτορας Αύγουστος. Σήμερα γνωρίζουμε πως η απογραφή αυτή έλαβε χώρα το 6 μ.Χ., δηλαδή πολύ μετά τον θάνατο του Ηρώδη.

25. Δηλαδή οι αναφορές των ευαγγελιστών είναι ανακριβείς;

Χρονικά σίγουρα είναι ανακριβείς. Αυτό όμως που δεν πρέπει να ξεχνούμε είναι ότι υπάρχουν πολλά ακόμη ευαγγέλια που τα αποκαλούμε απόκρυφα. Ή καλύτερα ψεύτικα, διότι πολύ απλά τα χρόνια μετά τον θάνατο του Ιησού συνήθιζαν να υπογράφουν τα κείμενά τους με ονόματα των αποστόλων, για να έχουν καλύτερη κυκλοφορία. Κανείς δεν μπορεί σήμερα να είναι σίγουρος ότι τα βιβλία που αποδίδονται στον Λουκά τα έγραψε ο ίδιος ο ευαγγελιστής Λουκάς και τα κείμενα του Ματθαίου τα έγραψε ο ίδιος ο Ματθαίος. Το παλαιότερο σωζόμενο κείμενο από αυτά χρονολογείται τουλάχιστον 300 χρόνια μετά τον θάνατο του Ιησού που σημαίνει πως αντιγράφτηκαν και ξανά αντιγράφτηκαν αρκετές φορές.

26. Με αυτά που λέτε κλονίζεται η πίστη των πιστών;

Δεν νομίζω πως η πίστη μπορεί να αλλοιωθεί από ένα κείμενο, ένα βιβλίο ή ένα περιοδικό. Για να αλλοιωθεί η πίστη στον Θεό πρέπει να το θέλει ο ίδιος ο πιστός. Αν αλλοιωνόταν έτσι απλά δεν θα λεγόταν πίστη, αλλά γνώση. Πρέπει δηλαδή να θέλει να ψάξει, να μάθει και να γνωρίσει ο καθένας μας. Και πρέπει όπως είπα και πριν να αναγνωρίσει ότι οι απόψεις του μπορεί και να μην είναι σωστές. Κάτι που δεν είναι κι εύκολο.

27. Τέλος θα ήθελα να σας ρωτήσω, μια προσευχή μπορεί να βοηθήσει έναν πιστό να βρει τον αληθινό δρόμο;

Η προσευχή είναι ένας τρόπος ώστε να θέσουμε τους στόχους μας. Μόνοι μας θα πρέπει να αντεπεξέλθουμε με έργα… ώστε να κάνουμε πράξη τις επιθυμίες μας. Αν αυτές είναι σωστές τότε ναι, θα βρούμε και τον αληθινό δρόμο.